گاسپار دروويل ( مترجم : منوچهر اعتماد مقدم )
8
سفر در ايران ( فارسى )
معتدل از جميع جهات جالبتر از ساير استانها مىباشد . به علت آب و هوايش كه معتدلتر از ساير استانها است جمعيت فوق العادهاى در آن سكونت دارند . كشت و زرع در اين استان از همهجا بهتر است و چون ساليان دراز صحنهى اصلى جنگهاى متعددى كه ايران در آنها شركت داشته ، بوده است از اينرو ساكنين اين استان جنگجوتر از اهالى ساير استانها مىباشند به طورى كه در زمان جنگ به تنهايى و تقريبا برابر تمام استانهاى كشور سپاه تدارك مىبينند و كليهى قشون منظم و قسمت عمدهى سلاحهاى گوناگون مبداشان در اين استان مىباشد . دفاع از اين استان به وسيلهى سه شهر مستحكم و مهم صورت مىگيرد « 1 » كه گرچه از لحاظ نظامى در سطح پايين قرار دارند ، با اين حال براى كشورى كه فاقد راههاى ارابهرو است بسيار حايز اهميت مىباشند . در ايران جادههاى بزرگ وجود ندارد ، وسايل نقليه ناشناختهاند و كليهى نقل و انتقالات به وسيلهى شتر و قاطر انجام مىگيرد . فقط از ابتداى تشكيلات اخير ارتش و از موقعى كه توپخانهى منظم با توپهايى كه به وسيلهى اسب كشيده مىشود جانشين توپخانهى محقرى كه زنبورك ناميده مىشد گرديده است ، مشغول مرمت بعضى جادههاى اصلى شدهاند . اين جادهها از نزديكترين شهرهاى مجاور صحنهى جنگهاى اخير شروع و به مرز منتهى مىگردند . اين استان تحت فرمانروايى شاهزاده عباس ميرزا دومين پسر شاه مىباشد كه براى جانشينى وى تعيين گرديده است . اين انتخاب به زيان محمد على ميرزا پسر ارشد شاه كه در حال حاضر حكمران كرمانشاه مىباشد توسط شخص پادشاه صورت گرفته است . آذربايجان به چند منطقه تقسيم شده است و شهرهاى مهم آن عبارتند از تبريز ، اروميه ، خوى ، مراغه ، مرند ، ايروان ، نخجوان ، اهر ، اردبيل و ميانه . هريك از اين نواحى به وسيلهى يك خان كه عنوان بيگلربيگى دارد و تابع شاهزاده وليعهد مىباشد اداره مىشود .
--> ( 1 ) - ايروان ، عباسآباد ، و خوى .